Bu yazımızda birçok hamile bayanın merak ettiği hamilelikte insülin kullanımı, diyabet hastası olan kişilerin hamilelikte dikkat etmesi gereken durumlar hakkında detaylı bilgiler vermeye çalıştık. Tup bebek tedavisinde başarılı olmuş anne adaylarını ilgilendirdiği gibi genel anlamda diyabet ve gebelik döneminde oluşan diyabet riski taşıyan tüm hamile bayanları yakından ilgilendirmektedir.

İnsülin bebeğe zarar verir mi?

Diyabet, anne adaylarında daha önceden var olabildiği gibi hamilelik sırasında da ortaya çıkabiliyor. Hamilelikte hormonların etkisiyle kan şekeri yüksek oluyor. Bu nedenle vücut, insülin salgılamaya başlıyor ve kan şekerini normale indirebiliyor. Ancak bazı anne adaylarında bu durum sağlıklı gelişmiyor ve hamilelik diyabeti ortaya çıkıyor. Genellikle doğum sonrasında iyileşiyor. Ancak anlaşılır anlaşılmaz bir endokrinoloji uzmanına danışılması, bu doğrultuda, vakit kaybetmeden mutlaka kadın sağlığı uzmanı ile birlikte tedavi planı belirlenmesi gerekiyor.

Doğuştan diyabetli anne adayları ise, hamilelik öncesinde başlayan sıkı takipler yaptırmalı. Her iki durumda da tedavinin ciddiye alınması, en küçük bir değişiklikte hemen müdahale edilmesi gerekiyor. Aksi halde bebeğin sağlığı olumsuz etkileniyor. Anne adayını strese sokan bir sağlık sorunu olsa da son yıllarda tıbbın hızla ilerlemesi sonucu, anne adayları sağlıklı bebekler dünyaya getirebiliyor. Diyabetin 2 tipi var: Tip 1 ve Tip 2 diyabet.

Birincisinde pankreas insülin salgılamayı tamamen bırakmış oluyor. Bu da vücut hücrelerine kan girişini önlüyor. Böylece kandaki şeker oranı yükseliyor. Tek tedavi yolu, vücudun günlük insülin ihtiyacının karşılanması. Erken dönemde ortaya çıkıyor. Tip 2 diyabette ise vücutta insülin direnci söz konusu. Bu yüzden şeker, sağlıksız bir şekilde kanda birikip çoğalıyor. Belirtileri fazla belirgin olmadığından, birçok kişi Tip 2 diyabeti olduğunun farkında olmuyor. Dolayısıyla da sıklıkla 45 yaş üstü yetişkinlerde görülüyor.

Diyabetli anne adayı hamile olduğunu öğrendiğinde bebeğini nasıl korumalı?

Tip 1 diyabetli anne adayının kan şekeri kontrolü sağlandıktan sonra hamileliği planlanmalıdır. Mutlaka doktor kontrolünde beslenme, egzersiz, stres kontrolü ile beraber açlık tokluk kan şekerlerinin takibi; aylık ve 3 aylık kan şekeri ortalamaları, tansiyon takibi, bebeğin gelişiminin İzlenmesi; kalp, göz, böbrek ve vücuttaki damar ve sinirleri ilgilendiren metabolik testlerin düzenli aralıklarla ilk haftalardan itibaren takip edilerek kullanılacak insülin miktarının belirlenmesi gerekir.

Belirli aralıklarla bebek veya bebeklerin gelişimleri yakından izlenmelidir. Bu incelemelerle düşük hamilelik sırasında tansiyon yüksekliği erken doğum ve doğuştan anomali riski azaltılabilir. Ayrıca bu yakın izlem ile anne ve bebeklerdeki kalp, dolaşım, böbrek ve göz dışında diğer sistemik hastalıkların ortaya çıkma ihtimali de azaltılır. Hamilelik sırasında kan şekeri kontrol altında tutulamazsa, iri bir bebek doğurma şansı yüksektir. Sezaryenle doğum yapma olasılığını da artırır.

Ayrıca buna ek olarak, bebekte hipoglisemi (düşük kan şekeri) ve sarılık riski artar. Kan şekeri seviyesini kontrol etmek için doğru beslenmek ve yeteri kadar egzersiz yapmak çok önemlidir. Günde 4 ila 8 kez kan şekeri kontrol edilmelidir.

Anne adayının kullandığı insülin bebeğe zararlı mıdır?

Hamilelikte diyabeti kontrol etmenin en güvenli yolu Insülindir. Ancak, hamile kadınlar uzun, etkili insülin kullanımından kaçınmalıdır, insülin tedavisi ile hamilelik sırasında anne ve bebeğin sağlığı korunur.

Süt emzirmesi anne adayının insülin ihtiyacını aza indirir mi?

Şeker hastası olan kişi, emzirirken süreli şeker takipleri sayesinde kontrollü bir yaşam sürebilir. Emzirme sırasında kullanılacak insülin tipi, dozlarının sıklığı, açlık ve tokluk kan şekeri hedefleri, öğün ve ara öğün sıklığı, kan şekeri ölçüm sıklığı ve zamanlaması, hipoglisemi hallerinde yaklaşımlar, egzersiz zamanlaması ve sıklığı doktor tarafından planlanmalıdır.

HAMÄ°LELER Ä°NSÃœLÄ°N Ä°ÄžNESÄ° YAPABÄ°LÄ°RLER (Uzman Doktorumuz)

Anne adayları en çok da hamilelikte göbek bölgesinden iÄŸne yapılıp yapılmadığını merak ederler, insülin, ağız yoluyla yeterince etkili olmadığı için cilt altı enjeksiyonlarla uygulanmalıdır. Genellikle 8 mm’lik bu enjeksiyonların uygulama yerlerinde cilt deÄŸiÅŸiklikleri dışında bebeÄŸe gelebilecek zararları azaltmak için uygulanır. Hamilelik sırasında kan ÅŸekeri kontrolünde en iyi yol, doktor tarafından gösterilen uygulama yerlerine göbek etrafı, kol ve bacaklara insülin uygulamalarıdır.

Anne karnındaki bebekte, riskli durumlar tespit edilebilir mi?

Düzenli kontroller arasında hamileliÄŸin ilk 3 aylık diliminde kan ÅŸekeri kontrolü yapılmalı, HbA1c 10 aralığında olursa bebekte anomali riski artar. Ultrasonda ense kalınlığı ölçülür, Down sendrom taraması yapılır. HamileliÄŸin ikinci 3 aylık diliminde üçlü test taraması, ayrıntılı ultrason (ikinci düzey) taraması ve fetal eko kardiyografi planlanır. Üçüncü 3 aylık dilimde “non stress test” ve “biyofizik profil” planlanır. Bebekle ilgili riskler için aileye danışmanlık yapılır ve çözüm yöntemleriyle ilgili bilgi verilir.

Diyabetli bir anne adayının bebeği normal ölçülerde mi dünyaya gelir? Anne adayı doğumda sorun yaşar mı?

BebeÄŸin kilo ve boyu, anne adayının hamilelik öncesinden baÅŸlayan kan ÅŸekeri, tansiyon ve vücut ağırlığının kontrolünün iyi yapılması durumunda saÄŸlıklı bebeklerden farklı deÄŸildir. DoÄŸum zamanı; hamilelik süresince yapılan kan ÅŸekeri ağırlık tansiyon takipleri, hamilelik ¡zlemlerinde bebeÄŸin akciÄŸer geliÅŸim düzeyi ile belirlenir. Hamilelikte kan ÅŸekeri yüksekliÄŸi bebekte sorunlara yol açabilir. Artık pankreası insülin üretebilen bebek, annesinden aldığı yüksek ÅŸeker miktarına uyum saÄŸlamak için insülin yapımını artırır. BebeÄŸin insülin yapımındaki bu artış, özellikle son aylara doÄŸru yaÄŸ dokusunda artışa ve aşırı büyümeye neden olur. DoÄŸum ağırlığı 4 kg’ın üstüne çıkar. Büyük olması doÄŸum sırasında yaralanmalar, omuz çıkıkları ve sinir zedelenmeleri gibi sorunlara neden olur. DoÄŸumdan hemen sonra ise bebekte aşırı ÅŸeker düşmesi, sarılık ve solunum problemleri gözlenebilir. Erken doÄŸum ve sezaryenle doÄŸum sıklığı artar. DoÄŸum sonrası annede ÅŸeker seviyesinde düzensizlikler, yara iyileÅŸmesini zorlaÅŸtırdığı gibi idrar yolu hastalıkları ihtimalini artırır. Diyabetli anne adayının kan ÅŸekeri hamile kalmadan öncesinden baÅŸlanarak doÄŸum sırasında ve sonrasında sık kan ÅŸekeri kontrolleri yapılarak takip edilmelidir.

EÄŸer doÄŸum kendiliÄŸinden baÅŸlamazsa 40- 42 haftalarda suni sancı uygulanır. Diyabetli hamilelerde doÄŸum esnasındaki kasılmalar, insülin ihtiyacını deÄŸiÅŸtirebilir, gerektiÄŸinde saatlik ÅŸeker bakılmalı, duruma göre 70-100 mg/dl’lik hedefi saÄŸlamak için damar yolundan glikoz ve insülin uygulanmalıdır. DoÄŸum sonrası bebeÄŸin eÅŸinden kaynaklanan hormonlar ortadan kalktığından insülin ihtiyacı azalır, birkaç gün içinde hamilelik öncesi insülin ihtiyacına dönülür.

Diyabetli annenin, bebeÄŸinin diyabetli olma riski nedir?

Tip 1 diyabetli bir annenin çocuğunda Tip 1 diyabet gelişme riski yüzde 3, baba da diyabetikse yüzde 9, hem anne hem de baba tip 1 diyabetli ise yüzde 20 oranındadır.

Diyabetli anne adaylarının karnındaki bebek ölümlerinin ağırlıklı sebebi nedir?

Diyabetik bir hastada kan şekeri kontrolü hamileliğin devamı, malformasyon gelişimi ve geç dönemlerinde sorunların önlenmesi açısından çok önemlidir. Karşılaşılacak sorunların HbA1 c düzeyi ile yakından ilişkili olduğu gözlenmiştir. Diyabetik hamilelerin bebeklerinde sinir sistemi hasarları ve anomaliler artar, iri bebek ve buna bağlı doğum travmaları sıktır (kalvikula kırığı, brakial felç, omuz çıkması). Gelişme geriliği olanlarda ve diğer bazı durumlarda anne karnında ölüm gözlenebilir.

Anne adayı tatlı yerse ne olur?

iyi bir kan şekeri kontrolü, beslenme, egzersiz ve stres kontrolünde eğitim yapıldığında; hamilelik sırasında alınan yiyeceklerin sağlıklı bir şekilde sınırlanması mümkün olabilir, ihtiyacından fazla enerji alan hamilelerde kan şekeri tansiyon kontrolü zorlaşır. Annede tansiyon yüksekliği, erken doğum, doğum sonrası kalp dolaşım sistemi, göz ve böbrekler ile ilgili sorunlar artabilir.

Aşırı korku, heyecan, sinirlenme diyabetli bir anne adayı ve bebeğini nasıl etkiler?

Aşırı korku, heyecan, sinirlenme gibi durumlar için stresle baş etme yöntemleri konusunda bilinçlendirilme gereklidir. Böyle durumların direkt kan şekeri üzerinde etkisi, düşünüldüğünden azdır. Ama bu gibi durumlarda beslenme, egzersiz, kan şekeri, tansiyon kontrolü ve doktor takibi de aksayabileceğinden hazırlıklı olmak, yardım almak gereklidir.

Åžekeri 40′a düşen anne adayı ne yapmalı? Bu, bebeÄŸin organlarına zarar verir mi?

Hemen kan şekerini yükseltecek karbonhidrat içeren bir yiyecek alması ve en kısa zamanda doktora haber vermesi gereklidir. Gerekli incelemeler yapıldıktan sonra kan şekeri kontrol sıklığı ve kullandığı ilaçların düzeni ayarlanmalıdır. Hızla şekeri yükseltecek çay şekeri veya glukoz tabletleriyle ve bir-iki dilim ekmek içeren küçük bir sandviç ile kan şekeri yükseltilebilir. Eğer 15 dakika içinde düzelme olmazsa, tekrar besin alınabilir. Kan şekeri bunlara rağmen düşükse doktora veya hemşireye haber verilmelidir. Eğer hiçbirine ulaşıla- mıyorsa en yakın acil servise başvurulmalıdır. Bazen acil müdahale gereklidir.

Eğer Glukagon mevcutsa, cilt altına veya kas içine yapılması gerekir. Damardan şekerli serum verilmesi ve tıbbi gözlem gereklidir. Şiddetli hipoglisemi reaksiyonları her zaman doktora bildirilmesi gereken durumlardır. Hipoglisemi düzeldikten sonra bu olayın niçin meydana geldiği tespit edilmeli ve ilaç dozlarının düzenlenmesi için mutlaka doktora danışılmalıdır.

Kan şekeri düzeyi mümkün olabildiğince normal sınırlarda tutulmalıdır. Kısa süren hipoglisemiler, bebek için tehlikeli değildir. Fakat uzun sürmesi durumunda, annede nöbet veya şuur kaybı gelişmesi tehlikeli olabilir. Düşük kan şekeri, bulantı ve kusmaları artırabilir. Bu da düzenli yemek yemeyi zorlaştırır.

Åžeker 285′e çıkınca ne yapmalı ve bu durum bebekte ne gibi hasarlara yol açar?

Hemen doktora başvurmalı ve kan şekerinin kontrolü için uygun tedavisi gerekirse hastanede yatırılarak düzenlenmeli, kalp göz böbrekler gibi hasar görebilecek organların fonksiyonları incelenmeli, bebeğin ne kadar etkilendiği konusunda ayrıntılı görüntüleme yöntemlerinden faydalanılmalıdır. Hamilelik süresinde şeker hastalığına yakalanan kadınlar tedavi görmezlerse, çocuklarının obezite riski artıyor.

Baba adaylarına ve aile bireylerine düşen görevler nelerdir?

Baba adaylarının beslenme hareketlilik ve stres kontrolü konusunda eşleriyle birlikte hareket etmeleri, doktorlarından kan şekeri kontrolü için yapılması gerekli işlemler konusunda tam olarak bilgi almaya çalışmaları gerekir. Ayrıca baba adayları eşlerinin kullandığı ilaçlar hakkında bilgi sahibi olarak, doktorun İstediği tedavinin doğru bir şeklide eşi tarafından uygulanmasına yardımcı olmalıdır.
Aile bireyleri, en az bir veya iki kez klinik kontrolüne beraberce katılmaya çalışmalıdır. Diyabet, bir aileyi tümüyle etkileyeceğinden sorunların çözümünde ve diyabet bakımında tüm aile bireyleri ile birlikte çalışılmalıdır.

“Diyabetli bir annenin bebeÄŸi olmaz ya da saÄŸlıksız olur. ÇocuÄŸuna da bakamaz!” diye düşünen ve hastalığa dışarıdan ÅŸaÅŸkınlıkla bakanlar için ne söyleyebilirsiniz?

Bu düşünceler ancak doktorlarla paylaşıldığı zaman, aksi kanıtlanarak bu kişilerin zihninden çıkarılabilir. Diyabet eğitimlerinin daha geniş kitlelere ulaşması durumunda bu düşünceler de azalacaktır.

“Kontroller, Normal hamilelere göre daha sık olmalı!” Uzman doktorumuzun görüşü :
Diyabetik anne adayının hamile kalmadan en az 3 ay önce kan şekeri düzenlenmesi sıkı bir şekilde yapılmalıdır. Bu, bebekte gelişebilecek doğumsal anomalileri en aza indirmek açısından çok önemlidir. Hamilelik sırasında da kan şekerinin kontrolde olması diyabete bağlı anne karnında ölüm riskini ve bebeğin kontrolsüz kilo artışını önler. Kan şekeri düzenli olmasına rağmen bu annelerin bebeklerinin normal doğuma müsaade etmeyecek büyüklükte olması, sezaryenle doğum olasılığını artırır. Diyabetli annelerin hamilelik kontrolleri, normal hamilelere göre daha sık olmalı ve bebeğin iyilik halini gösteren NST, biyofizik profil skoru ve doppler ultrasonografi takibi düzenli yapılmalıdır.