Anadolu Sağlık Merkezi’nden Tüp Bebek Uzmanı Prof. Dr. Aydın Arıcı, kısırlığa yol açan nedenleri ve konuyla ilgili doğru bilinen yanlışları anlattı.1
Lütfen detaylı bilgi için aşağıdaki resme tıklayınız.

Akupunktur; üç bin yıldan fazla bir süredir insan sağlığı için uygulanan ve son yıllarda batıda yapılan yoğun araştırmalar sonucunda gittikçe yaygınlaşan bilimsel bir tedavi yöntemidir.

Akupunktur, iğne, lazer gibi uyaranların vücut üzerinde tanımlanmış belirli akupunktur noktalarına uygulanması ile sinirsel iletişimi düzenleyip, otonom sinir sisteminin sempatik ve parasempatik bölümleri arasındaki dengeyi kurarak organizmanın sağlığa kavuşmasını amaçlar. Ayrıca akupunktur tedavisi merkezi sinir sisteminin belli bölgelerinde endorfin adi verilen morfin benzeri maddeleri salgılatarak ağrı tedavisinde etkili olmaktadır. Akupunktur, artık tüp bebek tedavisinde tamamlayıcı tıp yöntemi olarak kullanılmaya başlanmıştır. Tüp bebek uygulamasında başarıyı engelleyen önemli faktörlerden biri anne adayında oluşan aşırı stres ve döllenmiş yumurtanın transferden sonra tutunup yerleşeceği endometrium adlı tabakanın yeterli damarsal olgunluğa ve kalınlığa ulaşamamasıdır.

Belirli noktalara yapılan uyarı ile tüm vücutta beta-endorfin denen bir kimyasal maddenin salgılanması artmaktadır. Bu artış ile GnRH (gonadotropin releasing) hormon salınımı ve dolaylı olarak vücudun ürettiği steroid ve gonadotropin hormonlarının salgılanması artmaktadır. Ek olarak akupunktur uygulaması sonrasında uterusa (rahme) olan kan akımını artar, endometrium olgunlaşır ve sonuç olarak rahimde gebeliğin oluşmasını kolaylaştıran koşullar sağlanır.

Akupunktur yöntemi endometrium olarak adlandırılan rahim içersindeki bu tabakanın yeterli kalınlığa ulaşmasına katkıda bulunur. Akupunktur ruhsal durum üzerine de dengeleyici bir etki yaptığından dolayı bu stres etkisin de büyük oranda ortadan kaldırır. Böylece tüp bebek uygulaması öncesinde ve sonrasında akupunktur tedavisi gören anne adaylarının başarı şansı akupunktur tedavisi görmeyenlere göre daha fazla artmaktadır.

Son yıllarda yapılan araştırmalara göre akupunktur tedavisinin tüp bebek tedavisi yapılan çiftlerde gebelik oranlarını arttırdığının gösterilmesi ile tüp bebek kliniklerinde giderek yaygınlaşan bir uygulama haline gelmiştir. Bu gelişme beraberinde pek çok yeni çalışmanın da yapılmasına yol açmıştır. Günümüzde ABD’de pek çok tüp bebek merkezinde akupunktur tedavisi hastalara bir seçenek olarak sunulmaktadır.

Akupunktur sonrasında rahme olan kan akımını artar, endometrium olgunlaşır ve sonuç olarak rahimde gebeliğin oluşmasını kolaylaştıran koşullar sağlanır. Bütün bu değişiklikler sayesinde transfer edilen embriyoların tutunma oranının arttığı düşünülmektedir.

Blastokist transferinin bir diğer yararı da, embriyonun blastokiste gitme yeteneğinin, gebeliğin akıbeti hakkında bize fikir vereceğidir.Genel olarak blastokist transferi gebelik oranını artırır. Bununla birlikte blastokist evresine girmeyen embriyolarla gebelik şansı düşüktür.

Günümüzde başarıyı arttırabilmek için blastokistin değişik özellikleri dikkate alınmaktadır. Bunlardan en önemlisi 2. ve 3. gün embriyolarında olduğu gibi blastokistin kalitesi ve gelişim potansiyelidir. Hastaya en iyi kalitede ve gelişimin en ileri aşamasındaki blastokisti transfer etmek gebelik oranını anlamlı ölçüde arttıracaktır. Ayrıca merkezimizde de uygulanan yöntem ile blastokistin dış kabuğu özel yöntemler ile soyulduktan sonra transfer yapılarak daha iyi sonuçlar alınabilir. Blastokistin rahme tutunabilmesi için bu dış kabuğundan sıyrılması gerekir. Daha önceden blastokist transferi yapılmış ancak gebelik elde edilememiş kişilerde bu kılıfın kırılamamış olma olasılığı vardır.

Blastokist transferinde başarıyı arttırıcı yöntemler halen tüm dünyada yoğun bir şekilde araştırılan konuların başında gelmektedir.

Merkezimizde eğer bir engel yoksa büyük oranda blastokist transferi yapılmaktadır.

KADIN KISIRLIĞI

Kadının değerlendirilmesi;

Öncelikle kadının düzenli adet görüp görmediği önemlidir..Düzenli adet gören kadınların pek çoğunda yumurtlama sorununu olmadığı bilinmektedir. Yine de belirli hormon tahlillerini istemekte fayda vardır.. Ardından kadının rahim ve kanalları ilaçlı bir film (HSG) çekilerek değerlendirilir. Bu filmle kanalların açık olup olmadığı ve normal görünümde olup olmadıkları değerlendirilir. Eğer her iki kanal da tıkalı görünümde ise o zaman spermlerin bu kanallardan geçerek yumurtayı döllemeleri mümkün değildir ve gerçekten de tıkalı olup olmadıklarını anlamak için genellikle Laparoskopi denilen karın içersine bakma işlemi uygulanır.
Eğer bu işlemde de kanallar kapalı bulunurlarsa ve cerrahi ile onarılabilirlerse onarılırlar ama onarılamayacak iseler tüp bebek işlemine başvurmaktan başka yapılacak birşey yoktur.

1- TÜPLERLE İLGİLİ PROBLEMLER

Rahmin iki yanında yer alan tüpler yumurta ve spermin buluşması ve spermin yumurtayı döllemesi için ev sahipliği yaparlar. Tüplerle ilgili problemler çocuğu olmayan kadınlarda %25-35 arasında sorumlu bulunmaktadır. Tüp bebek uygulamalarından önce tüplerle ilgili bir problem saptandığında tek çözüm ameliyatla, tıkalı bulunan tüpün açılmasıydı. Ancak bu yöntemin başarısı sınırlıdır ve tüplerde ağır hasar olan vakalarda gebelik neredeyse imkansızdı. Tüp bebek yönteminin uygulanmaya başlamasıyla bu yöntemden en çok yarar gören hastalar tüplerle ilgili problemi olan hastalar olmuştur.

Tüplerdeki hasar bazı iltihabi hastalıklara, cinsel temasla bulaşan bazı mikroplara, tüberküloza, geçirilmiş yumurtalık veya apandisit gibi ameliyatlara, endometriyozise bağlı olabilir. Tüplerle ilgili bir hastalık olup olmadığının en iyi araştırılma yöntemi histerosalpingografi denilen ilaçlı rahim filmidir. Bu yöntemle rahim içi ve tüpler görüntülenir; rahim içindeki düzensizlikler, tüplerin açık olup olmadığı kontrol edilebilir. İşlem esnasında bazen ağrı ve spazm nedeniyle gerçekte açık olan bir tüp kapalıymış gibi görüntü verebilir. Tüplerle ilgili problem saptanan hastalarda daha ayrıntılı inceleme yöntemi olan laparoskopi önerilebilir veya doğrudan tedaviye geçilerek cerrahi yöntem ya da tüp bebek denemesi yapılabilir.

2- YUMURTLAMA KUSURLARI

Kadındaki kısırlık nedenleri arasında önemli yer tutan bir problem de yumurtlama ile ilgili kusurlardır. Yumurtlama kusurları ya doğrudan yumurtalıktan kaynaklanır ya da yumurtalıkların çalışmasını düzenleyen beyindeki bazı merkezler probleme neden olabilir. Tedavi de sorunun ne olduğunun saptanmasına dayanır.

3- POLİKİSTİK OVER SENDROMU

Yumurtlama problemine neden olan en yaygın hastalıktır. Daha çok seyrek adet görme şeklinde ortaya çıkan adet düzensizliği, ilaç kullanmadan adet görememe, kıllanma gibi belirtileri vardır. Erkeklik hormonu olan testosteron artışı görülebilir. Ultrasonografide, yumurtalıklarda çok sayıda minik kistler görülür.

Hastalığın tedavisinde çocuk isteği olmayanlarda doğum kontrol hapları kullanılarak adetlerin düzene girmesi sağlanabilir. Çocuk isteği olan kadınlarda ise ilk olarak klomifen sitrat (Klomen, Gonaphen, Serophen), bu ilaca yanıt alınamayan hastalarda ise iğne şeklinde uygulanan gonadotrop hormonlar kullanılır. Bu ilaçlarla çoğul gebelik oluşma riski %30-50 kadardır.

Polikistik over sendromlu hastaların yaklaşık yarısında şişmanlık da görülür. Bu hastalarda şeker metabolizmasında bozukluk, kalb-damar hastalıkları riskinde artış gibi uzun dönemli sağlık problemleri de görülebilir. Bu nedenle polikistik overli hastalar bir şikayetleri olmasa bile tedavi edilmeleri gerekir. Son zamanlarda bu hastaların tedavisinde Metformin gibi şeker metabolizmasını düzenleyen ilaçlardan da yararlanılmaya başlanmıştır. Metformin kullanımı hastanın kilo vermesini de kolaylaştırmaktadır. Ayrıca bu ilacın kullanımından sonra, daha önce yumurtlaması olmayan kadınlarda kendiliğinden yumurtlama oluşabilir veya daha önce yumurtlama ilaçlarına cevap vermeyen hastalar bu ilaçlara cevap verir hale gelebilirler.

Polikistik over sendromu olup, kilo fazlalığı olan hastalarda diyet de ilaç kullanımı kadar önemlidir. Hastanın kilo vermesi pek çok bozukluğun, bu arada yumurtlamanın da düzelmesini sağlayabilir.

İlaçlarla tedavi ile başarılı olunamayan hastalarda laparoskopi ile yumurtalıklara yapılacak koterizasyon işlemi de yumurtlamayı sağlayabilir. Bu tedavi ilk tedavi seçeneği olmayıp, ancak ilaçla tedaviye dirençli hastalarda düşünülmeli ve bu konuda deneyimli kişilerce yapılmalıdır.

Polikistik overli, çocuk arzusu olan hastalarda son tedavi seçeneği ise tüp bebek yönteminin uygulanmasıdır.

4- HİPERPROLAKTİNEMİ

Prolaktin hormonu, süt salgılanmasından sorumlu hormondur. Fazlalığı hem kadında, hem erkekte kısırlığa neden olur.

Prolaktin salgılanması, stres, egzersiz, açlık-tokluk, uyku gibi faktörlerden etkilenir. Hormon tahlilinden doğru sonuç alabilmek için sabah, aç karnına tahlil yapılmalıdır. Prolaktin tahlili yapılırken tiroid fonksiyonları da araştırılmalıdır. Tiroid bezi az çalışan hastalarda, bu bezi uyarmak için salgılanan TSH hormonu da prolaktin artışına neden olabilir.

Prolaktin düzeyinin çok yüksek olduğu hastalarda, bu hormonu salgılayan hipofiz bezinde bir tümör olup olmadığı araştırılmalıdır.

Hiperprolaktineminin tedavisi ilaçlarla yapılır ve tedaviye genellikle olumlu yanıt alınır.

5- ENDOMETRİYOZİS

Endometriyozis, rahim iç tabakası olan endometriyumun rahim dışında, özellikle yumurtalıklar, karın iç zarı (periton) ve nadiren vücudun diğer bölgelerinde bulunmasıdır. Yumurtalılarda bulunan endometriyozis kistleri, içeriklerinin kahverengi ve koyu kıvamlı olmasından dolayı çikolata kistleri (endometiyoma) olarak da adlandırılır. Nasıl ki adet görme dönemlerinde rahim iç zarı kanamayla dökülüyorsa, diğer bölgelerdeki odaklarda da adet dönemlerinde kanama ve buna bağlı olarak ağrı gibi belirtiler ortaya çıkar.

Endometriyozisin en önemli belirtileri adet dönemlerinde ağrı, cinsel temas esnasında ağrı ve gebe kalmakta güçlükle karşılaşılmasıdır. Endometriyozis doğurganlık çağındaki kadınlarda görülen bir hastalıktır. Bazı hastalarda hiçbir belirti olmamasına rağmen, sadece gebe kalamama nedeniyle yapılan tetkiklerde ortaya çıkmaktadır.

Endometriyozisin tedavisi esas olarak cerrahidir, ilaçlarla tedavi ancak yardımcı olarak düşünülebilir. Günümüzde endometriyozisin cerrahi tedavisinde daha çok laparoskopi denilen görüntüleme sistemleri ile yapılan ameliyatlar tercih edilmektedir. Bu yöntemin avantajı hastanın ameliyat sonrasında daha çabuk iyileşip, ayağa kalkabilmesi ve karında daha az ameliyat izi kalmasıdır. İlaçlarla tedavide hastanın durumuna göre ağrı için doğum kontrol hapları, hastalığın tekrarlamasını önlemek için ameliyat sonrası dönemde aylık uygulanan iğne tedavileri düşünülebilir. Ameliyat sonrası 1 yıl içinde gebelik elde edilemeyen hastalarda tüp bebek yöntemleri düşünülmelidir.

6- RAHİM İLE İLGİLİ KISIRLIK NEDENLERİ

Doğuştan gelen birtakım rahim ile ilgili şekil bozuklukları kısırlığa neden olabilir. Bunların yanında rahim içinde yer alan polip, myom gibi problemler, rahim ağzında yapışıklık, geçirilmiş infeksiyon veya kürtajlara bağlı rahim içi yapışıklıkları de gebe kalmayı güçleştirebilir. Gebelik için bu sorunların ortadan kaldırılması gerekir.

7- ANTİSPERM ANTİKORLAR

Spermlere karşı oluşan bazı maddeler gerek kadında, gerekse erkekte bulunabilir. Bu maddeler serumda veya rahim ağzında aranabilir.

Antisperm antikorlar spermle yumurtanın birleşmesini engelleyebilir, spermlerin hareketlerini güçleştirebilir ya da döllenen yumurtanın büyümesini bozabilirler. Günümüzde antisperm antikor araştırılması, bu işle ilgilenen herkes tarafından kabul edilmemekte ve uygulanmam aktadır.

Antisperm antikoru pozitif bulunanlarda ilk tedavi seçeneği aşılama olarak adlandırılan intrauterin inseminasyondur. Bu yöntemde, hazırlanan spermler rahim ağzını geçerek doğrudan rahim içine verilerek antisperm antikorların zararlı etkilerinden korunmaları sağlanmaktadır. Bu yöntemle sonuç alınamayan vakalarda ise tüp bebek ve mikroinjeksiyon düşünülmelidir.

“Merkezlerde ÜYTE uygulamasında birden fazla embriyo transfer edilmemesi esastır. Ancak, 35 yaşa kadar birinci ve ikinci uygulamada tek embriyo, üçüncü ve sonraki uygulamalarda iki embriyo, 35 yaş ve üzerinde tüm uygulamalarda en fazla iki embriyo transfer edilebilir” şeklinde bir madde eklendi.

Bu maddeye göre otuzbeş yaş ve bunun altındaki tüp bebek tedavisi gören bayanlara yalnızca bir aet embiryo transferi mümkün olacak. Bu yapılacak birinci ve ikinci uygulama için geçerli olacak.

Ancak ilk iki uygulamada başarısız olunursa üçüncü uygulama için 2 embiryo transferi gerçekleştirmek mümkün olacak.

Bu yönetmelikteki sınırlama 35 yaş üzerindeki kadınlar için farklı; İlk denemede dahi 2 embiryo transferi gerçekleştirilebilcek bu hastalarda, daha sonraki denemelerde bu sayı yine 2 olarak sınırlı kalacak.  Ayrıca doğacak çocuğun cinsiyetinin keyfi olarak belirlenmesi de mümkün olmayacak.

Tüp bebek hakkında merak edilen bilgilerin sunulduğu tek web sitesi: Tüp Bebek İstanbul

Bunun en büyük nedeni, gereğinden fazla embiryo transferi… Ülkemizde çok sık yaşanan bu durum, gebelik ihtimalini arttırmanın tek yolu olarak görülüyor. Bu durum da tüp bebek tedavisi sürecinde hem aile açısından, hem de bilim adamları açısından bir ikilem yaratıyor. Anne baba bir yandan müthiş bir arzuyla bir bebek sahibi olmak istiyor, ama diğer yandan çoğul gebelik yaşamayı arzu etmiyor. Doktorlar da bir yandan başarı oranlarını yüksek tutmayı, diğer yandan da çoğul gebeliklere yol açmamayı başarmak zorunda kalıyorlar. Bu hem doktor hem de hastalar için oldukça zor bir durumla karşı kaşıya kalınması , bebek sahibi olmak ile birden fazla bebeğer bakmanın hem maddi hem de manevi zorlukları ile karşı karşıya kalmak arasında seçim yapmak demektir.

Artık Çoğul gebeliğe çözüm bulundu;

Bu durumla ilgili yazımızın devamı için : Tıklayınız

Tüp bebek hakkında merak edilen bilgilerin sunulduğu tek web sitesi:Tüp Bebek İstanbul

Türkiye’de yılda ortalama kırk bin civarında tüp bebek uygulmasının Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı’nca sertifikilandırılmış yüzbeş tüp bebek merkezinde yapıldığı ifade edildi.

Tüp bebek tedavisinin kısırlık problemi yaşayan çiftlerin çocuk sahibi olmalarına olanak sağlamasının yanı sıra çoğul gebelik riskini de artırdığı gözlemlenmiştir.