Epidural Anestezi

Epidural Anestezi

Günümüzün anne adayları artık çok şanslı. Çünkü artık epidural anestezi ya da halk arasında “ağrısız doğum” adıyla bilinen yöntem çok güvenli ve yaygın bir şekilde kullanılıyor.

Epidural anestezi ile ilgili yeterince bilgi alabilmek için öncelikle doğum ağrıları hakkında gerekli bilgiyi almak uygundur.

Doğum Ağrılarının Nedenleri Nelerdir?

Doğum sırasındaki ağrıların iki temel nedeni vardır; duygusal ve fonksiyonel nedenler.

Duygusal ağrıların nedeni korku ve bilgisizliktir. Bu faktörler doğum sancılarının şiddetini olumlu veya olumsuz şekilde etkileyebilir.

Doğum ile ilgili eğitim, ağrıyı ortadan kaldırmasa da ağrılar ile başetmeyi bize öğretir. Kendisini nelerin beklediğini bilen bilinçli bir anne adayı ağrıya çok daha rahat direnebilmektedir.

Doğum ağrılarının ana nedeni ise fonksiyonel ağrılardır. Rahim kasılmaları, rahim kanalının açılması, bebeğin aşağıya doğru inişi ve doğum sırasındaki tıbbi girişimler fonksiyonel ağrıların diğer nedenleridir. Bu bölgedeki sinirsel uyaranların beyine iletilmesi sonrasında ağrı hissi oluşuyor.

Epidural Anestezi Nedir?

Epidural anestezi vücudun belirli bir bölgesindeki ağrı iletimini durduran bölgesel veya lokal bir anestezi çeşididir. Yöntem, bir anestezi uzmanı tarafından uygulanır. Doğum ağrısını kontrol altına almanın en etkili yöntemi olmakla birlikte sadece bu amaçla kullanılmaz.

Sezaryen gibi bel seviyesi altında yapılan pek çok ana cerrahi girişim epidural anestezi altında yapılabilir.

Uygulamadaki prensip, omuriliği çevreleyen ve “dura” olarak adlandırılan zarın etrafına lokal anestezik madde verilerek ağrı uyarılarının beyine ulaşmasının engellenmesi sonucunda ağrı hissinin sonlandırılmasıdır.

Eğer bu bölgedeki motor işlevi sağlayan sinirler de baskılanırsa tam bir anestezi meydana gelir ve uygulama yapılan bölgenin altında kalan kısımda his ile birlikte hareket kabiliyeti de ortadan kalkmış olur. Kişi bu durumda geçici süreyle bacaklarını ne hissedebilir ne de oynatabilir. Bu sezaryen ameliyatlarında uygulanan epidural anestezidir.

Epidural anestezinin normal doğumda uygulanmasındaki amaç sadece ağrıyı gidermek olduğundan, epidural aralığa sezaryen ameliyatlarına göre çok daha az dozlarda lokal anestezik ile birlikte güçlü ağrı kesiciler de verilir. Bu sayede motor kayıp olmayacağından anne adayı ağrı duymadığı halde dokunmaları hissedebilir ve bacaklarını oynatabilir. Lokal anesteziğin miktarı çok daha düşük tutularak anne adayının normal doğum eylemi sırasında yürüyebilmesi dahi sağlanabilir.

Epidural Anestezi Nasıl Uygulanır?

Normal doğumda rahim kasılmaları düzenli hale geldikten sonra veya rahim açıklığı yaklaşık 4. cm’e ulaştığında (bu dönem ağrıların hissedilmeye başladığı aktif faz olarak adlandırılır) epidural anestezi uygulanabilir.

Anne adayı yan yatar veya oturur pozisyondayken kateterin (ince boru) takılacağı bel bölgesindeki alan önce antiseptik solüsyonlar ile temizlenir ve daha sonra bölgeye steril örtüler örtülür.

Daha sonra kateterin gireceği bölüm iğneyle uyuşturulur ve ardından kateter ciltten bel bölgesindeki omurların arasına kadar itilerek dura zarı çevresindeki epidural aralığa yerleştirilir.

Kateterin dışarıda kalan ucu flasterler ile hastanın sırtı boyunca sabitlenerek kayması bu şekilde engellenir.

Böylelikle dışarıda kalan uçtan gereksinim halinde enjektör yardımıyla istenilen miktarda lokal anestezik ilaç uygulanabilir.

Normal doğumda, kateter yerleştirilip ilaç verildikten yaklaşık 15. dakika sonra anne adayı kasılmaları hissetmesine rağmen ağrı duymamaya başlar. Doğum uzadığında ya da ilacın etkisi azalıp hasta ağrı duymaya başladığında ise ek dozlar tercih edilebilir. Bu şekilde doğum gerçekleştirildikten sonra epizyotomide de ek bir anesteziye gerek duyulmaz.

Vajinal doğumu takiben hemen, sezaryeni takiben ise genellikle 24. ila 36. saat sonra uygulamaya son verilerek kateter çekilip çıkartılır.

Anestezi amaçlı epidural kateter takılması işlemi hastalar açısından son derecede kolay tolere edilebilir, oldukça acısız ve rahat bir uygulamadır.

Kateterin epidural boşluğu girdiği anda bacakta elektrik çarpmasına benzer bir his oluşması dışında hastada herhangi bir rahatsızlık oluşmaz. İşlemin uygulamasında en önemli nokta ise işlemi yapan anestezi uzmanının deneyimidir.

Epidural Anestezinin Avantajları Nelerdir?

  • Doğum ağrılarının giderilmesinde en etkili yoldur.
  • Genel anesteziye göre riski daha azdır.
  • Annenin bilinci açık olduğu için sezaryen sırasında doğuma katılabilir ve hatta ameliyat devam ederken bebeğini kucağına bile alabilir.
  • Uygun zamanda uygulanırsa normal doğumun ilerlemesini oldukça hızlandırır.

Epidural Anestezinin Uygulamasındaki Riskler Nelerdir?

Epidural anestezide risk sanılanın aksine deneyimli uzmanlar tarafından yapıldığında kesinlikle son derece azdır.

En sık görülen yan etki ani tansiyon düşmesidir (hipotansiyon). Bu sorunu önlemek için, işlemden hemen önce damar yolundan yaklaşık 1. litre kadar sıvı hızlı bir şekilde verilerek damar yolunun dolması sağlanır.

Ayrıca, işlem sonrası baş ağrıları, yetersiz anestezik madde uygulanmasına bağlı tek taraflı anestezi oluşması, kullanılan ilaçlara bağlı hafif derecede alerji ve cilt döküntüleri, enfeksiyon, nadiren ıkınma hissini ortadan kaldırarak doğum süresinin uzaması, işlem sonrası idrar yapmada geçici zorluklar ve yine çok çok nadiren felç gelişimi gibi problemler sayılabilir.

İşlem deneyimli, uzman ellerde uygulandığında, bu tür sorunların yaşanması son derecede nadirdir.

Epidural anestezi hem vajinal hem de sezaryen ile doğumların son derece konforlu geçmesini sağlayan ve 25. yıldır modern tıpta yeri olan bir yaklaşımdır. Her anne adayı bu uygulamadan yararlanması için mutlaka teşvik edilmelidir. Genel anestezinin risklerinin epidural anesteziye göre çok daha fazladır.

Epidural Anestezi (Ağrısız doğum) Kimlere Uygulanmaz?

  • Kanama bozukluğu olanlarda.
  • Antikoagülan (pıhtılaşmayı önleyici) tedavi alanlarda.
  • Uygulama bölgesinde enfeksiyon-yanık varlığında.
  • Anne adayının uygulamayı reddetmesi durumlarında epidural anestezi uygulanmaz.

Op. Dr. Süleyman ESERDAĞ

Kadın Hastalıkları ve Doğum