Epilepsi ve gebelik

Epilepsi ve gebelik

Her çocuk doğurma çağına gelmiş epilepsili hasta danışmanlık almalıdır. Epilepsili hastalarda üreme ve cinsel hayata ait bir takım sorunlar ve problemler olabilir. Bunlar epilepsi hastalığına, tekrarlayan nöbetlere ve epilepsi ilaçlarına bağlı olarak ortaya çıkabilir.

Fertilite sosyal ve medikal sebeplere bağlı olarak azalabilir. Cinsel isteksizlik epilepsili ve diğer pek çok kronik hastalığı olan kişilerde son derece sıklıkla ortaya çıkmaktadır. Epilepsili erkeklerin yaklaşık olarak ortalama yüzde 30. ila yüzde 60’ında libido azalması ve ereksiyon yetersizliği tespit edilmektedir. Sonuç olarak epilepsili erkeklerin yaklaşık olarak ortalama yüzde 38. ila yüzde 71’inde azalmış bir cinsellik bildirilmektedir. Kadınlardaki cinsel işlevlerde azalma daha az çalışılmış ancak benzer bozukluklar epilepsili kadınların 3’te, 1’inde tanımlanmıştır . Bazı gözlemler bu tür bozuklukların temporallob (odaksal) epilepsilerinde jeneralize (yaygın) epilepsilere göre çok daha fazla olduğunu ortaya koymaktadır.

Epilepsili kadın ve erkeklerde üreme ile ilgili sorunlar ve problemler olabilir. Bu sorunlar ve problemler kadınlarda sıklıkla adet bozukluğu ve infertilite olarak erkeklerde empotans ve sperm özelliklerinde bozukluk olarak görülebilmektedir. Temporal lob epilepsili kadınların yaklaşık olarak ortalama yüzde 14. ila 20’sinde amenore (adet görememe), yüzde 50’sinde menstruel siklus (adet düzensizlikleri) bozuklukları izlenmiştir. Evli epilepsili kadınlarda beklenen çocuk doğurma oranları oldukça azalmış bulunmaktadır. Epilepsi ve epilepsi ilaçları beynin limbik sistemini yani hormonal, duygusal bölümlerini değişik biçimlerde etkiler, bu etkiler tanımlanan cinsel ve hormonal değişikliklere neden ve sebep olabilmektedir. Epilepsi ilaçları üremeyi etkileyebilen bir takım endokrin sorunlara yol açabilirler (polikistik over sendromu). Ortaya çıkan üreme ve hormonal bozukluklar ayrıca epilepsi nöbetlerinin de artmasına neden ve sebep olabilir ve bu sebeple bir kısır döngü ortaya çıkabilir.

Her çocuk sahibi olmak isteyen epilepsili hastanın soracağı en öncelikli sorulardan birisi çocuğunun da epilepsi hastası olup olmayacağıdır. Genetik bilgilendirme epilepsinin heterojenitesini (çok değişken özellikleri) nedeniyle oldukça zordur. Epilepsi mendelyen bir hastalığın bir parçası olabilir. Bu koşullarda genetik danışmanlık verilebilir. veya az sayıda monojenik epilepside kesinlikle ve oldukça güvenilir bir risk bildirimi yapılabilir. Fakat diğer epilepsiler için genellikle ampirik bir takım bilgiler vermekten öteye geçilemez. Özetle, epilepsili bir kişinin çocuğunda epilepsi görülme olasılığı düşüktür fakat konunun mutlaka ve kesin olarak bir nöroloji hekimiyle bireysel planda tartışılması mutlaka gerekir.

Epilepsi major malformasyon (bebekte anomali) riskinin arttığı bir hastalıktır. Genel toplumda sağlıklı bir çocuk dünyaya getirme şansı yaklaşık olarak ortalama yüzde 98. iken bu oran epilepsili annede epilepsi ilaçlarına maruz kalmaya bağlı olarak yaklaşık yüzde 94. ila yüzde 96. arasında farklılık göstermektedir. Epilepsili anneepilepsi ilaçlarına bağlı olan bu riskler konusunda bilgilendirilmelidir. İlaçların değiştirilmeleri gerekiyorsa bunun gebelikten önce yapılmasının gerekliliği kesin olarak vurgulanmalıdır. Ayrıca sıklıkla yapılan bir uygulama konusunda mutlaka anne adayları uyarılmalıdır; bu uyarılmanın yapılmadığı anne adaylarının hemen tamamı ilaçlarını gebe kaldıklarını öğrenir öğrenmez kesmektedirler. Jeneralize epilepsi nöbetlerinin de gelişmekte olan bebeğe olumsuz etkileri olduğu bu nedenle vurgulanmalıdır. Anti-epileptik ilaçların gebelikte kullanımı birtakım kurallar içerir. Mümkün olduğunca tek ilaç, mümkün olan en düşük dozda ve birkaç eşit doza bölünmüş olarak verilmelidir. Anne adayı henüz gebe kalmadan önce hekimiyle konuyu mutlaka ve kesinlikle konuşmalı ve gerekli hazırlıklar gebelik öncesi yapılmalıdır.

Gebelikte takip ultrasonografi ile yapılır. İlk ultrasonografi en geç 18. ila 20. haftada gerçekleştirilmelidir. Bu tetkiki kesinlikle ultrasonografi konusunda uzmanlaşmış bir hekim gerçekleştirmelidir. Anomaliler de yüksek oranlarda tespit edilebilirler (yüzde 100. değil). Gebelik beklentisi olan kadınlara riski azaltmak amacıyla folik asit takviyesi başlanır ve bu takviye gebeliğin 16. haftasına kadar devam ettirilir.

Anne sütünün en ideal beslenme olması nedeniyle epilepsili annelere kesinlikle anne sütü ile beslenme tavsiye edilmelidir. İlaçlar anne sütüne geçse dahi kesinlikle bebeklerde ciddi bir birikim beklenmez. Bebeğin çocuk doktoru tarafından bu özellik bilinerek takibi yeterli olacaktır.

Her kadın çocuk sahibi olmak ister; nöroloji uzmanı, kadın hastalıkları ve doğum uzmanı ve çocuk hekimlerinin işbirliğiyle sağlıklı bebek sahibi olmak epilepsili anneler için de mümkündür.

Prof. Dr. S.naz YENİ

Nöroloji