Gebelik Soruları

Gebelik Soruları

Gebelik Soruları, gelişen teknoloji ve kolaylaşan bilgiye ulaşım nedeniyle sağlık hizmetleri çok daha etkin ve yaygınlaşmış olsa da halen en okumuş kadınlar bile üreme organlarının işlev ve hastalıkları, erken tanı ve tedavi konularında yeterince bilgili değillerdir.

Milyonlarca kadınımızın düzenli kontrolünde olduğu bir jinekoloji yoktur ve kendi için en önemli bilgilere bile gazete, dergi, televizyon ve internetten ulaşmakta bu da çoğunlukta tek taraflı olmaktadır. Bu kitapçığı hazırlarken gerek doğum, gerek kadın sağlığı ve hastalıkları gerekse de kısırlık infertilite ve kısırlık tedavisi konularında sıklıkla karşılaşılan soruların yanıtlarını vermeye çalıştık. Kadınlarımızın üreme sağlığıyla ilgili olarak en sık karşılaşabilecekleri soruları ve yanıtlarını 3. ana başlık altında topladık. Sağlık ve esenlik dileklerimle.

Gebelik ve Doğum

1. Gebelik tanısı nasıl konur?

Düzenli adet gören kadınlar ve korunmayan evli bir genç kişide adet gecikmesi olmuşsa kanda ve idrarda yapılan testler ultrason bulantı, halsizlik veya baş dönmesi gibi belirtilerle gebelik tanısı konulabilir.

2. Gebeler ne zaman doktora başvurmalıdır?

Adeti geciken bir kadın hemen doktora başvurmalıdır. Gebelik testi ve ultrasonda hemen tanı konulabilir. Sonra izleyen ayda kesinlikle anne adayı düzenli aylık kontrollere başlamalıdır.

3. Gebelik nasıl izlenir?

Planlı bir gebelikte, gebelik öncesi dönemde jinekolojik muayene, ultrason ve cx smear yapılan anne adayının TORCH kan grubu, hemogram ve tanı idrar testi yapılmalı, gebelikle birlikte aylık gebelik muayene ve ultrasonu, kan testleri ve tanı idrar testleri de ek olarak 11. ile 15. haftalık dönemde 2’li, 16. ile 18. hafta 3’lü tarama testleri 22. ile 26. haftalarda ise 2. düzey USG ve doppler testi yapılmalıdır. Böylece down sendromu ve sık görülen anomaliler ekarte edilmeli, riskli adaylarda 18. ile 22. haftalarda amniyosentez sonrasında kordosentezlere başvurulmalıdır. 24. ile 26. haftalarda şeker yüklemesi yapılmalıdır.

4. Gebelikte zararlı maddeler nelerdir?

Doktorlara danışmadan alınan ilaçlar kahve, sigara ve narkotik maddelerin tümü gebelikte kesinlikle sakıncalıdır ve kullanılmaması gereklidir. Alkol ve sigara kesin olarak yapılan araştırmalar sonucu, gebe kalmayı zorlaştırırken anomali ve düşük doğum tartılı gelişme geriliği olan bebeklere erken doğum ve anne rahminde ölümlere neden olabilir.

5. İleri sistemik hastalar gebe kalabilirler mi?

İleri evre kalp, karaciğer ve böbrek hastaları ve diabetlerin gebe kalmaları son derece sakıncalı olabilir ve kesinlikle iç hastalıkları uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.

6. Bebek hareketleri ne zaman anne tarafından hissedilebilir?

İlk gebeliklerde 18. ile 20. daha önce gebe kalmış olanlarda 16. haftadan itibaren hissedilir.

7. Gebelikte saç boyanabilir mi?

Kesin bir yasak söz konusu olmamakla birlikte mümkünse 5’inci aydan sonra ve organik boya tevsiye edilmektedir.

8. Gebelikte ultrason sakıncalı mıdır?

Doğum hekimliğinde 1956’dan itibaren ultrason kullanılmaktadır. Bugüne kadar bildirilen bir komplikasyon yoktur yine de uzman doktorun belirlediği sıklık dışında kesinlikle ultrason kullanılmalıdır.

9. Ultrason gebelikte hangi amaçla kullanılır?

Rahim içi, dış gebelik ayrımında, hem gebelik hem tanısı çoğul gebelik ayrımında gebeliğe eşlik eden miyom, polik veya over kistinin tanımında gebeliğin haftalarına uygun ilerleyip ilerlemediğini saptanmasında yardımcı olur.

10. Kalıtsal hastalık tanısı nasıl konulur?

Kendiliğinden gebe kalanlarda koryonvillum biyopsisi, amniyosentez ya da kordosentezle alınan örneklerde kromozom anomali tanısı tespit edilebilir. Tedavi ile gebe kalanlarda genellikle tüp bebek uygulamalarında embriyo transferi öncesi yapılacak PGD (preimplantasyon genetik tanısı) ile kalıtsal hastalık tanısı konulabilir.

11. Şeker, kalp ve böbrek hastaları gebelikte nasıl izlenir?

İlgili branş uzmanlarıyla tüm gebelik ve doğum boyunca kesinlikle titizlikle izlenmelidir.

12. Kan uyuşmazlığı nedir? Tedavisi var mıdır?

Annenin kadın Rh (-) ve babanın Rh (+) ise Rh uygunsuzluğu beklenebilir. Gebelik içinde indirect coombs testi ile izlenip fetal hydrasyon gelişenlerde anne rahmindeyken bebeğin kanı değiştirilebilir. Doğum sonrası ise kan grubu direct coombs testi sonuçlarına göre izleme fototerapi ya da bebeğin kanının değiştirilmesidir.

13. Down sendromu nedir? Kimlerde daha sık görülür? Nasıl tanı konur?

Mongol çocuk olarak adlandırılan ve bilinen bu hastalıktan zihinsel ve bedensel gelişme geriliği bulunur. 35. yaş ve üzerinde çok daha önce mongol çocuk dünyaya getirmemişlerde, çok daha sık görülür. Koryonvillum biyopsisi amniyosentez ya da kordosentezle alınan örnekler 21.kromozom trisomisi olarak adlandırılan tanı konur.

14. Bu hastalıkların tedavisi var mıdır?

Tüm bu belirtiler imvazif (girişimsel) olup düşük yaptırma, kanama, enfeksiyon, uzun zamanda amniyo sıvı kaybı A-C gelişim bozukluğuna yol açma gibi riskleri kesinlikle vardır.

15. Anomalili gebelik için risksiz tanı yöntemleri nelerdir?

11. ile 14. haftalarda 2’li, 16. ile 18. haftalarda 3’lü tarama testleri ve 22. haftada 2’inci düzeyde USG ve doppler testleri sağlanabilir.

16. Gebe kalma yönünden en yüksek olduğu adet günleri hangisidir?

Düzenli olarak 28. günde bir adet gören kadınların adetin 12. ile 19. günleri arası riskli günlerdir. 14-15-16. günler en fazla günlerdir.

17. Doğum sonrası komplikasyonlar nelerdir?

Erken ya da geç kanamalar, rahim ya da meme iltihabı, üreme organ yırtıkları, damar tıkanıklıkları görülebilir. Erken tanıdan tedavi başarısı yüksektir.

18. Bir doğumdan ne kadar sene sonra tekrar doğum yapabilir?

İster normal ister sezaryen ile doğum olsun en az 2. yıl arayla sezaryen doğum yapılması tavsiye edilmektedir.

19. Preeklempsi nedir/ eklempsi nedir?

Özellikle 20. gebelik haftasından sonra hipertansiyon, ödem (vücutta şişme) ve idrarda protein kaybı gibi belirtilerden en az ikisinin bulunduğu durumlar anne ve bebeğe ait hastalık ve ölüm riski yönünden son derece önem taşır.

20. Normal doğum mu sezaryenle doğum mu önerilmelidir?

Tüm gelişken ülkelerde doğumların yaklaşık olarak ortalama yüzde 70. ile yüzde 75’i normal vaginal yoldan gerçekleştirilir. Ancak yüzde 20. ile yüzde 25’inde sezaryene başvurulmaktadır.

21. Doğrudan sezaryen doğum gerekçeleri nelerdir?

Eskiden sezaryen olanlar, miyom ameliyatı geçirenler plesentanın erken ayrıldığı, önde geldiği, makat gelişi, çoğul gebelik kordon veya kol sarkması çocuğun kalp atım bozukluklarında iri çocuk, çatı darlığı gibi durumlarda doğrudan sezaryen ile doğuma başvurulur.

22. Bir kez sezaryen olanlar tekrar sezaryenle mi doğurtulmalıdır?

Ana tercih normal doğum olmakla birlikte, daha önce sezaryen gerekçesi göz önünde bulundurulmakla birlikte tekrar sezaryenle doğum yapılması çok daha uygun olur. Üst üste en fazla 3. sezaryene izin verilir.

23. Ağrısız doğum var mıdır?

Epidural ve/veya spinal anestezi ile belden aşağısı uyuşturularak ağrısız doğum yapılabilir. Gebenin bu yönteme engeli olup olmadığının anestezi uzmanı tarafından belirtilmesi gerekir.

24. İstenilen cinsiyette bebeğe sahip olunabilir mi?

Yumurtlama günü saptanarak doğrudan cinsel birliktelik aşılama ya da genetik incelemeli tüp bebek yöntemiyle istenilen cinsiyette bebeğe sahip olunabilir. Tüp bebek yönteminde yüzde 100. başarılı olsa da ülkemizde yasaklanmıştır. Gebelik sırasında 12. haftadan itibaren gebeliğin cinsiyeti kesin olarak belirlenebilir. Başka amaçlı yapılabilecek amniyosentez sırasında da tanı konulabilse de bu yöntemle cinsiyet tayini de ülkemizde yasaktır.

25. Doğumdan ne kadar sonra adet görülür?

Emziren kadınlarda ancak emzirme bittikten yaklaşık 1. ay sonra adet görülür. Çok sık olmamakla birlikte emzirirken de adet görülebilir. Korunmayan kadınlarda adet doğumu takiben yaklaşık olarak 6. hafta da görmemişse ilk gebelik araştırılır sonrada doktor tarafından adet gösterilir.

26- Doğum kontrol yöntemleri nelerdir? Doğumdan ne kadar sonra kullanılmaya başlanır?

Erkeğin prezervatif kullanması, kanalların bağlatılması, kadınlar için doğum kontrol hapları, rahim içi araç, kapsül jel ve fitiller rahim ağzı başlığı aylık veya 3. aylık hormon enjeksiyonları, kalıcı olarak ise tuba denilen kadın yolu kanallarının bağlanması veya tıkanması en çok kullanılan yöntemlerdir. Hiç zararı olmayan ve yüksek etkinliği olan yöntem prezervatif kullanımı olup tüm bu yöntemler doğum/sezaryen hemen takiben uygulanabilir.

27- Düşük nedir? Nasıl tanısı konulur?

20. haftadan ya da 450. gramdan düşük ağırlıktaki bebek kayıpları düşük olarak adlandırılır. 12. haftada düşük ise erken, 20. haftadan erken ise geç düşükler denir. Vaginal kanama ya da ağrı ikisi birden belirtileri oluşturur.

28- Düşük tipleri nelerdir?

Kendiliğinden veya tedavi amacıyla yapılanlar diye ikiye ayrılır. Evrelerine göre düşük tehdidi, durdurulamayan veya tam/tam olmayan düşükler olarak sınıflanabilir.

29- Üreme çağındaki bir kadının her ay gebe kalma şansı ne kadardır?

Sağlıklı genç bir kadının 1’inci yıl gebe kalma şansı yaklaşık olarak ortalama yüzde 80, 2’inci yıl yaklaşık olarak ortalama yüzde 86. ile yüzde 90’dır.

30- Dış gebelik nedir? Erken tanısı mümkün müdür?

Dış gebelik döllenen yumurtanın rahim içine yani olması gereken yere değil de dışına yerleşmesidir. Eğer gebeliğin büyümesi ile birlikte yırtılır ise kesinlikle öldürcü kanamalara yol açabilir. Hasta zamanında başvurursa yırtılmadan tespiti ve buna göre de çok daha kolay tedavisi mümkündür.

31. Gebelerde kanser kontrolü yapılabilir mi?

Bence ülkemizdeki kadınlar için bir genelleme yaparsak en uygun zamandır. Hamilelik dönemi kadının belki de uzman doktora büyük bir rahatsızlık olmadan başvurduğu tek dönemdir. Bu nedenle uzman hekimin hamilelik esnasında hastayı kanser taraması açısından da değerlendirmesinde kesinlikle yarar vardır ve hiçbir mahsuru yoktur.

Bazı kanser tiplerinin hamilelik esnasında teşhis ve tedavilerinin anne ve çocuğa zararlı olmadan yapılabilmesi kesinlikle mümkündür.

Prof. Dr. Ümit ÖZEKİCİ

Kadın Hastalıkları ve Doğum