Gebelik Takibi

Gebelik Takibi

Gebelik takibinin (prenatal bakım) amacı, gebelik tespit edildikten sonra tüm gebelik boyunca gebelik sürecini ve fetüsü değerlendirmek ve zamanında gerekli önlemleri almaktır.

A-Gebelik Yaşı Hesaplaması: Normal gebelik süresi başlangıcı olarak son adet tarihi (SAT) olarak kabul edilir. Gebelik süresi SAT esas alınarak ortalama 280 gündür: hafta olarak ortalama 40. hafta, ay olarak 28. günlük 10’lunar ay’a eşittir. Tahmini doğum tarihi ise Naegele kuralına göre hesaplanır; SAT’nin birinci gününe 7. gün ilave edilir, 3. ay geri gidilir ve 1. yıl eklenerek tahmini doğum tarihi tespit edilir. Kaliteli bir ultrason ile 6. haftadan itibaren fetal kalp atımları saptanabilir. İlk gebelikte fetal hareketler ortalama 19. gebelik haftasından sonra hissedilir. Daha sonraki gebeliklerde çok daha erken haftalarda fetal hareketler fark edilebilir.

Ortalama 20. hafta civarında rahim üst kısmı göbek seviyesinde tespit edilir. SAT’ni bilmeyenler ile ultrasonda saptanan fetal ölçümler SAT ile uyumlu olmayan gebelerde, ilk tremesterde (ilk 3. aylık gebelikte) yapılan ultrasonografi ile fetal tarihi belirlenebilir.

B- İlk defa gebelik muayenesi için başvuran gebelerde yapılması gereken tetkikler:

İlk vizitte, kan grubu ve Rh faktörü, kan sayımı, hepatit markerları, HIV, tam idrar tetkiki, idrar kültürü, vajinal smear, troid fonksiyon testi, TORCH grubu enfeksiyon hastalıklarının taraması, rutin biyokimya tetkiki.

  • 11-13 gebelik haftasında ikili tarama testi
  • 16-18 gebelik haftasında üçlü tarama testi
  • 15-18 gebelik haftasında risk tesbit edilen gebelere amniosentez
  • 18-22 gebelik haftasında,fetal anomali traması için ayrıntı bir ultrasonografi.
  • 24-28 gebelik haftasında glukoz tarama testi ve rutin biyokimya, tam kan sayımı.
  • 36. gebelik haftasında, Grup B streptokok kültürü.

C-Beslenme ve kilo alımı: Gebe kadınların kalori ihtiyacı, gebe olmayanlara göre günde yaklaşık olarak ortalama 300. ila 500. kalori çok daha fazladır. Dengeli bir diyette gebenin alması gereken vitamin ve mineraller genellikle yeterince bulunur. Gebeler, hem kan hacmi arttığından hem de fetüs gereksinimleri için çok daha fazla demire ihtiyaç duyarlar. Demir, yumurta, kırmızı et, karaciğer, yeşil yapraklı sebzeler, kepekli buğday, kuru fasulyede, kurutulmuş meyvelerde bolca bulunur. Gebeler demir ilacı kullanıyorsa aç karnına ve portakal suyu ile aldıklarında emilimi artar. Toxoplazma riski nedeni ile gebeler çiğ etten kesinlikle uzak durmalıdır.

Tüm gebelik boyunca ortalama 12. kilo ila 16. kilo arasında kilo alımı normal olarak kabul edilir. Gebeliğin başlangıcında ilk 3. ayda en fazla 3. kilo alınmalıdır. Son 3. ayda ise haftada 500. gram’dan fazla alınmamalıdır. Gebe kadınlar kilo kaybetmemelidir, kilolu gebe kadınlar bile gebelik süresince 7. kilo’dan çok daha az kilo artışı göstermemelidir. 7. kilo altında kilo alan gebelerin kan plazma hacmi artışı oldukça az olacağından bebeklerinde gelişme geriliği saptanabilir.

Gebeliğin ilk 3. ayında sık görülen bulantı ve kusmaları engellemek için gebeler, sık aralıklarla yemek yiyerek mideyi boş bırakmamalı ve yağlı ve baharatlı yiyeceklerden kesinlikle uzak durmalı, gece ara öğünde protein (süt, yoğurt, et) almalı ve sabah yataktan kalkmadan kraker, ekmek gibi gıdaları kesinlikle tüketmelidir.

D-Egzersiz: Gebelik süresince tıbbi ve gebeliğe bağlı bir komplikasyon yoksa gebeler orta düzeyde fiziksel aktivitelere devam edilebilir. Bu aktiviteler kalp-damar ve kas performansını oldukça artırır. Gebelere ağırlık kaldırma içermeyen, karın kaslarını yormayan egzersizler verilmelidir. Egzersiz yapan gebeler kesinlikle susuz kalmamalı ve egzersiz sırasında çok daha rahat edeceği kıyafetler giymeli. Gebeler uzun süre ayakta durmaktan mutlaka kaçınmalıdır. Gebeler, oksijen miktarını azalttığı için kesinlikle aerobik egzersiz yapmamalıdır.

Gebelerin ağırlık merkezi değiştiğinden denge kaybına neden olan hareketleri de kesinlikle yapmamalıdır.

Gebelikte sancıları olan, erken doğum riski taşıyanlar, rahim ağzı yetmezliği olan, gebelik boyunca kanaması olan ve bebeğinde gelişme geriliği olan gebelerin egzersiz yapmaları kesinlikle sakıncalıdır.

E-Sigara, alkol gibi alışkanlık yapıcı madde kullanımı: Sigara dumanında bulunan karbonmonoksit ve nikotin fetüse zararlı etkiler yaptığından sigara içen gebelerde düşük riski, plasentanın erken ayrılması, erken su kesesi açılması, ani bebek ölümü gibi riskler çok daha sık görülmektedir.

Gebelikte alkol kullanmak son derece zararlıdır. Alkolün fetüs üzerinde zararlı etkilerinin ortaya çıktığı eşik değer bilinmemektedir. Alkol (etanol) plasentayı ve fetal kan-beyin bariyerini rahatlıkla geçer ve fetüs üzerinde teratojenik etkisi en çok ilk 3. ay içinde gözlenir. Gebelikte alınan alkol en çok fetal yüz anomalisi ve beyinde fonksiyon bozukluğuna kesin olarak neden olur.

Gebelikte marihuana, kokain gibi yasadışı maddeler kesinlikle ve asla kullanılmamalıdır. Tüm madde bağımlısı gebelerde erken doğum, fetal ölüm, gelişme geriliği, davranış bozukluğu gibi riskler oldukça yüksek olabileceği anlatılmalı ve madde bağımlısı olan gebeler, kesinlikle madde bağımlılığı tedavisi görmelidir.

F- Aşılar: Aslında gebe kalmadan önce tüm kadınların kızamık, kızamıkçık, kabakulak, difteri, tetanoz, poliomiyelit ve su çiçeğine karşı kesinlikle aşılanmış olması gerekir. Rubella aşısı yapılan kadınların 4. hafta gebe kalmaması önerilir.

Gebelikte ise fetüs açısından sadece canlı virüs aşıları oldukça büyük risk teşkil eder. Gebelere tetanoz ve difteri aşısı kombine olarak yapılabilir. Gebeliğin 2’inci ve 3’üncü trimesterinde astım, kalp akciğer hastalığı, şeker hastalığı olan veya immün sistemi zayıf olan gebelere salgın yaptığı mevsimlerde influenza aşısı kesin olarak yapılmalıdır. Bir şekilde dalağı alınmış gebelere de pnömokok aşısı kesin olarak yapılmalıdır.

Hepatit A veya B, tetanoz, kızamık, suçiçeği ya da kuduz virüsüyle karşılaşan gebelere koruyucu olarak o hastalığa özgü immünglobilin verilebilir. Doğumdan 5. gün önce veya 2. gün sonraya kadar suçiçeği çıkaran gebelerin yeni doğan bebeklerine koruyucu olarak varisella zoster immünglobilin (VZIG) verilmelidir.

G- Cinsel ilişki: Kanama ve erken doğum riski olan kadınlar cinsel ilişkiden kaçınmalıdır.

H-Gebeliğe bağlı diğer durumlar: Gebelerde sırt ağrısı, kasık ağrısı ve hemoroid (basur) gibi şikayetler oldukça sık rastlanır. Dik durmak, çok yüksek topuklu ayakkabı giymemek, kabız kalmamak şeklinde önlemlerle bu şikayetler oldukça azaltılabilir.

Op. Dr. Kutlugül YÜKSEL

Kadın Hastalıkları ve Doğum