İştahsiz Çocuk

İştahsiz Çocuk

İştahsızlık çocuklukta oldukça sık olarak görülen bir sorun ve problem, pek çok anne babanın da kesinlikle en büyük şikayetlerinden biri.

İştahsızlık çoğu aile için bir kabusa dönüşebiliyor çocuğun büyüme süreci içinde. Ayrıca uzmanlar tarafından yapılan araştırmalar gösteriyor ki sağlık profesyonelleri de zaman zaman yanlış yönlendirerek bu kabusu kesin olarak daha da içinden çıkılmaz bir hale getirebiliyor. Stres ve gerginlik kesinlikle zaten olayın orta yerinde. Zaman zaman hekimlerden, diyetisyenlerden gelen uyarılar ailelerin kendilerini iyice yetersiz hissetmelerine neden ve sebep olarak bu stresi arttırıyor. Yemek ve yemeğin etrafında dönen duygular son derece oldukça karmaşık ve kesinlikle bir o kadar da yoğun. Bu karmaşayı nasıl biraz basite indirgeriz ve çocukta iştahsızlık olgusuna nasıl biraz sistematik yaklaşırız ona bakmak istiyorum. İştahsızlığı değerlendirirken kalıcı veya uzun dönemli iştahsızlığı geçici iştahsızlıktan ayırmakta kesin olarak fayda var. Çünkü hem sebepler ve nedenler hem de yaklaşım şekli değişiyor.

Geçici iştahsızlığın nedenleri

1-Azalmış gereksinim

Çocuklar kesinlikle dönemsel olarak büyüyorlar ve büyüme dönemleri dışında gereksinimleri azalıyor. Yine büyüme hızının azalması da iştahın azalmasına sebep ve neden oluyor. 0-1 yaş arası çocuklar çok hızlı büyürken 1. yaşından sonra bu hız çok daha azalıyor ve çocukların iştahı da bir miktar azalmış oluyor.

2-Dikkat dağılması

Çocuklarla yakından ilgisi olanlar bundan ne kadar etkilendiklerini bilirler. Önce 4-9 ay arasında bir dönemde ortaya çıkar (bazen çok daha da önce). Annesi bebeği emzirmeye çalışırken bebek her ses gelişinde ağzını memeden çeker ve bu durumda emmek yerine etrafa bakmak ister. Annenin bu bebeklerin dikkatini memeye çekebilmesi kesinlikle oldukça büyük bir çaba ister. Hatta bazen yalnızca uykuya dalarken ve uykudan uyanmak üzereyken emzirebildikleri de olur. 12-14 ay arasında da yine böyle bir dönem tekrar edilir, yaşanır ve hayattan yeni tatlar almaya başlamış süt çocuğu önüne konulan sebze çorbasındansa ortalıktaki başka bir şeyle ilgilenmeyi yeğler. Zaten bu yaşta yürümek yavaş yavaş koşuya dönüşür ve bu afacanları bir noktada sabitleyerek onları beslemek kesinlikle oldukça zordur. Daha ileriki yaşlarda da çocukların yanlızca etrafta çok daha ilginç şeyler olduğu için yemekle ilgilenmedikleri dönemler mutlaka yaşanır. Dikkat dağılmasına bağlı iştah azlığı da geçici bir neden ve problemdir fakat bazen kesinlikle çok sabır gerektirebilir. Bu konuda yapılacak en büyük yanlış kesinlikle çocukları televizyona bakarak yemeğe alıştırmaktır.

3-Ağızla ilgili problemler

Diş çıkarma elbette bunların en sık görülenidir ve bazen bu durumlarda ağza gıda girmesi kesinlikle rahatsız edici olabilir. Diş çürükleri ve ağızda aft benzeri yaralar da mutlaka çocukları etkileyebilir. Dişin çıkması veya ağızdaki sorunun ve problemin hallolmasıyla çoğu kez iştahsızlık çözülür.

4-Hastalıklar

Hastalıklar da sık görülen bir geçici iştahsızlık sebebi ve nedenidir. Bunların en çok rastlanılanları kesin olarak soğuk algınlıkları, boğaz enfeksiyonları, mide ve bağırsak enfeksiyonlarıdır.

Bazen önce iştahsızlık olur, sonra bakarsınız ki nezle ve grip, ateş gibi bir bulgu başlar.

Elbette ciddi hastalıklar da iştahsızlık belirtisiyle başlayabilir fakat bunlar çok daha nadirdir ve yakın zamanda başka belirtiler de ortaya çıkar. Ciddi ve kronik hastalıklarda iştahsızlık uzun dönemli de olabilir fakat yine bunlar çok daha nadirdir.

Soğuk algınlığı grip veya benzeri bir sebeple oluşan iştahsızlık hastalık geçtikten bir süre sonra mutlaka düzelir ve çoğu zaman da bunun sonrasında bir iştah patlaması sebebi olur.

5-Çevre ve iklim değişikliği

Çoğu zaman unuturuz ancak ortam değiştirmek ve iklim değiştirmek çocukları kesinlikle çok etkiler bazen tüm dengelerini altüst eder. Tatile giden çocuklarda, taşınma ev değiştirme sonrası, mevsim geçişlerinde iştahsızlığa çok rastlanır ve kesinlikle buda elbette geçicidir. (Ancak bazen hayret verecek kadar uzun sürebilir.)

6-Duygusal Problemler

Yine duygusal problemler de çocuklarda geçici iştah kaybına sıkça neden ve sebep olur ve nedenin ciddiyetine göre bu kalıcı da olabilir. Ailede birinin ölümü, boşanma kesinlikle bunun en önemli örnekleridir fakat bazen okuldaki bir sıkıntı veya bir arkadaşı tarafından reddedilme gibi sebepleri ve nedenleri bile olabilir. Bu tip durumlarda kesinlikle en iyi çözüm altta yatan sebebin ve nedenin bulunup çözümlenmesidir. Bazen terapi bazen anne ve babadan biraz daha fazla ilgi kesinlikle etkili olabilir.

7-İlaçlar

Kemoterapi ilaçlarının veya dikkat dağınıklığı hiperaktivite sendromu için kullanılan amfetamin türevi ilaçların iştahı etkilediği bilinir fakat antibiyotiklerden vitaminlere soğuk algınlığı ilaçlarına kadar pek çok değişik ilaç iştahı olumsuz etkileyebilmektedir. Geçici iştahsızlıkta en önemli konu anne ve baba veya çocuğa bakanların iştahsızlığın nedenini ve sebebini anlamaları, geçici olduğunun bilmeleri ve kesinlikle daha çok endişeye kapılmamalarıdır. Zaten bir süre sonra anne örneğin her diş çıkarırken çocuğun iştahının azalacağını kanıksamaya başlarsa endişe etmez. Bu tip iştahsızlık dönemlerini çoğu kez iştahlı bir dönem takip eder. Ayrıca çocuğun yemesi gün gün değil çok daha uzun dönemli (örneğin hafta) değerlendirilmelidir.

Kalıcı iştahsızlık nedenleri

1-Yapısal

İste bünye diyelim, ister yapı diyelim, ne dersek diyelim bazı çocuklar oldum olası iştahsızdır. Bebeklikte böyle başlar ve daha sonra da böyle gider. Aileye baktığınızda genellikle ya anne ya babada çocukken aynı durumun olduğunu görürsünüz. Bu çocuklar ailenin davranışından bağımsız olarak iştahsızdır fakat bazen bu durum ailede daha çok endişe edildiğinde veya yiyecek savaşlarına girildiğinde kesinlikle daha da kötüleşir. Bu çocuklar genelde ‘biraz zayıf tarafta olmalarına rağmen kesinlikle normal büyür ve gelişirler ve kesinlikle çoğu kez iştahsızlığa bağlı sağlık problemi yaşanmaz. Mide kapasitesi çok da fazla olmayan bu çocukları sık sık az az beslemek mutlaka en iyi yöntemlerden birisidir.

2-Fazla ısrar ve yiyecek savaşları

Evet, bazı çocuklar kesinlikle ailenin fazla ısrarı yüzünden iştahsızdırlar. Çocuklar için mutlaka çok önemli olan (bazıları için daha önemli) kontrol kavramı yemeğe odaklanır ve çocuklar yemeği reddetmeye başlarlar. Bu anne ve babanın dikkatini çekmek için veya hayatında kontrol edebildiği tek alan bu olduğu için olabilir fakat bu ailelerde genellikle ısrarcı bir tutum ve zorla besleme alışkanlığı görürüz. Bazı çocuklar sofrada bir hatta iki saat kalırlar. Bazı aileler öyle bir noktaya gelirler ki çocuğun burnunu kapayarak, veya çenesini tutarak beslenmeye çalışırlar… Bunlar ne yazık ki yiyecek çevreninde odaklanan bir sürü olumsuz emosyona ve bazen de kesinlikle psikolojik probleme neden ve sebep olur. Aileler kesinlikle çok endişelidir ve ailenin stresi de çocuğun yemek yemesini de çok olumsuz etkiler. Bu aileler kesinlikle sağlık profesyonellerinin özellikle dikkat etmesi ve sevgi sıcaklık ve anlayışla yaklaşması gereken ailelerdir.

3-Kronik hastalık

Kistik fibroz, çölyak, tiroid yetmezliği, diyabet gibi hastalıklar da uzun dönemli iştahsızlığa sebep ve neden olurlar ve kesin olarak genellikle büyüme bozukluğu da vardır. Bu çocukların erken teşhisi son derece önemlidir. Ancak bu çocuklar çoğu kez başka sağlık problemleri de yaşarlar.

4-Çocuk istismarı (fiziksel veya duygusal)

İstismara uğrayan çocuklarda iştahsızlık sıkça görülür fakat pek çok başka duygusal ve fiziksel problem de buna eşlik eder.

5-Ailede depresyon veya başka psikiyatrik hastalık

Özellikle annenin depresyonu kesin olarak çocuğa sevgi iletimini engelleyerek iştahsızlığa sebep olabilir.

6-Çocukta psikolojik sorunlar

Zaman zaman çocukta depresyon ya da post travmatik stres bozukluğu gibi durumlar da iştahsızlığa sebep ve neden olabilir. Bu yaşanan sürece göre geçici ya da kalıcı olabilmektedir.

Peki ne yapmali?

Elbette kalıcı iştahsızlığa yaklaşım çok daha zor ve kesinlikle karmaşıktır. Yine kesinlikle önce sebebin belirlenmesi gereklidir. Uzun dönemli işhatsızlığı olan çocukların genellikle bir uzman çocuk hekimi veya başka bir uzman sağlık profesyonelinin kontrolünden geçmelerinde keisn olarak fayda vardır. Özellikle büyüme gelişme sorunu ve problemi varsa altta yatan bir şeyi atlamamak için kesinlikle kan sayımı, tiroid gibi tetkiklerin yapılması gerekebilir.

Altta yatan emosyonel, psikiyatrik bir sebep ve neden varsa bunun tespit edilip çözülmesi kesinlikle çok önemlidir. Fakat çoğu çocukta iştahsızlık bu tip faktörler olmaksızın ilk iki saydığım nedenden dolayı görülür. Bu durumlarda da uzman sağlık profesyonellerinin ailedeki dinamiklere duyarlı ve anlayışlı yaklaşması kesinlikle önemlidir.

İştahsızlık konusunda ne yapmalı?

Öncelikle beklentilerimizi mutlaka gerçekçi tutmalıyız. Çocuklarda iştahın günden güne değişmesinin çok normal ve sağlıklı olduğunu ve çocuğun değişik dönemlerde değişik iştah düzeyi olacağını kesinlikle unutmamak gerekir. Çocuğun bünyesini ve ihtiyaçlarını erken yaşta tanıyıp ona uyum sağlamak kesinlikle önemli. Çocuk bize değil biz çocuğa uyum sağlayarak beslenme macerasına başladığımızda devamı çok daha sağlıklı geliyor.

Yemek için yemeli. Yemeği kesinlikle şeker çikolata kazanmak için yememeli. Yemek mutlaka pozitif bir deneyim olmalı. Yemek sofrası kesinlikle çocuğun eleştirildiği bir yer olmamalı. Mümkün olduğunca eğlenceli ve keyifli olmalı. Çocuğun mutlaka yemekle ilgili kontrolü olmalı. Bu konuda görev paylaşımında kesinlikle fayda vardır. Örneğin ne yiyeceğine anne karar verebilir, ne kadar yiyeceğine çocuk vb… Yemek pişirilmeden önce çocuk sürece katılabilir ve ne yeneceği konusunda mutlaka onun da fikri sorulabilir. (Tabii her gün köfte ve makarna yenilemez) Çocuklara kesinlikle ısrar edilmemeli. Yalnızca hafif uyarılabilirler (tek sefer). 30. dakika sonra sofradaki yemekler kaldırılmalı. Ve elbette abur cubur yenmesi kesin olarak engellenmeli.

Yiyecek savaşlarına girmemek, zaman zaman çok zor olsa da, kesinlikle en doğru stratejidir. Çocuk erken yaşta vücudunun gereksinimleri ve neyi ne için yemesi gerektiği konusunda da mutlaka eğitilmeli. Bu anne ve baba için yemediğini anlamasında da mutlaka faydalı olur.

İştahsızlık kesinlikle pek çok anne baba için büyük bir sorun ancak mutlaka çözümsüz değil. Bazen bir takım çalışması ve uğraşı gerekiyor çözümü için, ancak çoğu kez anne babanın (tabı anneanne, babaanne ve dedelerin de) rahatlaması, çocukta problem olmadığını bilmesi ve yiyecek kavgalarının bitmesi bu kabusu sona erdirebiliyor.

(Yemek seçmeye değinmedim o başlı başına başka bir yazı)

Sevgiyle kalın…

Dr. Beril BAYRAK-BULUCU / Çocuk Hastalıkları