Yumurtalık ( Over ) Kistleri

Yumurtalık ( Over ) Kistleri

Yumurtalıklar karın boşluğunda, rahmin iki tarafında bağlarla serbest olarak asılı duran organlardır. Kadınların doğurganlığını sağlayan yumurta hücresi (oosit) bu organda depolanır. Ayrıca beyinden salgılanan hormonların etkisi ile (FSH-LH) yumurtalıklardan salgılanan hormonlar, kesin olarak adet düzenini sağlar.

Her ay hormonların etkisiyle yumurtalıklardan yumurtayı içeren küçük bir kist oluşur. Bu kiste folikül olarak adlandırılır. Yumurta büyüyen folikülden atılır ve sperm ile buluşursa oluşan embriyo hormonların etkisi ile rahimden oluşmuş dokuya tutunur. Gebelik oluşur. Yumurtalıkta bebeği erken dönemde besleyen bir kist oluşur. Gebelik oluşmamış ise adet kanaması ile kesin olarak son bulur.

Pek çok kadın hayatının bir döneminde yumurtalıklarında kist sorunu ve problemi ile karşılaşabilir. Yumurtalık kisti yumurtalıkların yüzeyinde ya da içinde, içi sıvı ile dolu olan keselerdir. Yumurtalıklardaki kistler genellikle herhangi bir belirti göstermez, çoğu zaman rutin jinekolojik kontroller sırasında fark edilir. Kistlerin en sık görülen belirtileri kesin olarak adet düzensizlikleri, karında şişlik, karın ya da kasık ağrısı, sindirim sitemi bozuklukları ve kesinlikle idrar yolu şikayetleridir. Yırtılabilir, kendi ekseni etrafında dönebilir ya da kistlerin içine kanama olabilir. Bu durumda mutlaka şiddetli ağrı oluşur.

İyi huylu kistler belirgin bir rahatsızlık vermediği gibi, bazen tedavi de gerektirmeyebilirler. Kötü huylu kistler muayenede büyüklük ve uzman dokulara verdiği zararla mutlaka değerlendirilir.

Menopoz sonrası ortaya çıkan kistlerin kötü huylu olma olasılığı son derece yüksek olduğu için bu dönemdeki kadınların jinekolojik kontroller noktasında kesinlikle çok daha dikkatli davranması gerekmektedir.

Yumurtalık (over) fonksiyonu itibarıyla kistler üretebilir. Üreme çağındaki her kadın her ay içinde yumurta hücresini barındıran follikül olarak adlandırılan küçük bir kisti geliştirir ve yaklaşık olarak ortalama 2 cm çapa erişen bu yapı adet döneminin yaklaşık olarak ortalama14. günü civarında çatlar. Bu yumurtlama olarak adlandırılan bir olaydır ve her ay olur. fakat bazı adet dönemlerinde farklı etkilerle söz konusu folliküller aşırı büyüyebilir veya kist içerisine yumurtlama sırasında aşırı kan dolabilir. Bu şekilde oluşmuş kistler yaklaşık olarak ortalama 8 cm çapa dek ulaşabilirler ve fonksiyonel kist olarak değerlendirilirler. Bir veya iki adet dönemi beklemekle kendiliğinden ortadan kalkarlar. Bu tip kistlerin varlığı durumunda acele uzman cerrahi kararı vermek kesinlikle gereksiz operasyonlara yol açar. Ancak yumurtalıkta ortaya çıkan birçok kist tipinden bazıları kanser olabilir.

Fonksiyonel kistlerin birçoğu kesin olarak şikayete yol açmaz. Muayene sırasında farkedilir. 1-3 ay içinde kendiliğinden kaybolabilirler. Doğum kontrol hapları yumurtlamayı baskılayıcı özelliklerinden dolayı tedavide kullanılırlar. Kist içine kanama olduğunda şiddetli ağrı olur, ağrı kesici kullanılarak mutlaka takip edilebilir. Nadiren yumurta kisti çatlarken damara isabet eder, batın boşluğuna yumurtlama sırasında kanama olursa, operasyon gerekebilir. Kist yırtılmalarında ani başlayan ağrı oluşur. Kist sıvısı karın organlarını saran periton denilen zar tarafından emilir. Bu hastanede takibi gerektirir. Kistler batın boşluğunda asılı duran yumurtalıkların kendi etrafında dönmesine, yumurtalığın dolaşımının bozulmasına sebep ve neden olabilirler. Bu durumda da ağrı olur. Takip gerekirse mutlaka laparoskopi uygulanır.

Yumurtalıklarda kistik tümörler sıklıkla ortaya çıkabilir. Bunların bir kısmı iyi huylu, bir kısmı da kötü huylu olabilmektedir.. Ayırıcı tanı açısından vajinal yoldan yapılan ultrason kesinlikle çok büyük önem taşımakla beraber bu yolla kistin büyüklüğü, kist içi özellikleri değerlendirilerek tanı koymamıza son derece yardımcı olmaktadır.

Bazı tümör belirteçleri sık kullanılır. Bunlardan CA-125 olarak adlandırılan over kanserlerinde yüksek oranda pozitif olan markerdan oldukça yararlanılır.

Over kistleri durumunda ne zaman uzman cerrahiye başvurulacağı kesinlikle oldukça önemlidir. Fonksiyonel over kistlerinde yaklaşık olarak ortalama 6-8 haftalık gözlem altında beklenmesi kesinlikle en uygunudur. Eğer kist bu süre içerisinde kaybolmamış veya nitelik değiştirmemişse cerrahiyle alınmalıdır. fakat tümör özellikle kanser kuşkusu durumunda daha dikkatli olunmalıdır. Uzman Cerrahi öncesi değerlendirmelerle doğru tanı ancak yaklaşık olarak ortalama yüzde 80 civarında başarılıdır.

Cerrahi operasyon Kanser kuşkusu olduğunda operasyonla kist çıkartılır. Patolojik inceleme sonucunda tümörün cinsi mutlaka belirlenir.

Yumurtalık kanserlerinin yaklaşık üçte ikisinde ileri dönemde tanısı konulabiliyor. Bu durumda karın içerisindeki bütün tümör çıkarılmaya çalışılıyor. Kitle küçültülmesi denilen bu ameliyat ile rahim ve yumurtalıkların alınması gerekiyor ve gerekirse tümörün çıkarılmasına izin verecekse bağırsaklardan, dalaktan ve hatta karaciğerden bir kısım alınmasına dahi başvurulur. Ameliyat sırasında tümör çapı yaklaşık olarak ortalama 1 cm nin altına düşürülmeye çalışılır. Jinekolojik onkoloji deneyimi olan uzman cerrahlarca bu yüksek oranlarda başarılabilmektedir. Over kanserleri kemoterapiye kesinlikle çok duyarlı olduğu için, tedaviye kemoterapi ile mutlaka devam edilmelidir.

Op. Dr. Burcu KARDAŞ ARSLAN

Kadın Hastalıkları ve Doğum